Ikona Umilenije ukazuje Matkę Bożą tulącą policzkiem Dzieciątko Jezus. Ten charakterystyczny gest wyraża miłość, czułość i współczucie, a jednocześnie niesie w sobie duchową głębię i zapowiedź przyszłej męki Chrystusa, widoczną w zadumanym, często lekko smutnym spojrzeniu Maryi.
Nazwa „Umilenije” pochodzi z tradycji słowiańskiej i oznacza czułość, miłosierdzie oraz łagodność. Jest odpowiednikiem greckiego określenia „Eleusa”, wywodzącego się od słowa oznaczającego miłosierdzie i współczucie. Ten typ ikon powstał w Bizancjum, a szczególną popularność zdobył w krajach Rusi i Rosji, gdzie stał się jednym z najważniejszych wizerunków maryjnych.
Ikony Umilenije podkreślają zarówno ludzką, jak i boską naturę Chrystusa. Bliskość twarzy Maryi i Jezusa symbolizuje miłość Boga do człowieka oraz opiekę Matki Bożej nad wiernymi. W tradycji chrześcijańskiego Wschodu przed tym wizerunkiem wierni modlą się szczególnie o miłosierdzie, pokój i opiekę w trudnych chwilach życia.
Do najbardziej znanych ikon tego typu należy m.in. Matka Boża Włodzimierska – jeden z najważniejszych wizerunków maryjnych w historii chrześcijaństwa wschodniego.